دستگاه «تفتیش عقاید» در اسپانیا برای همیشه تعطیل شد! + تصاویر

تاریخ دستگاه «تفتیش عقاید» همان‌قدر که سرشار از خشم و درد است، می‌تواند سرشار از امید هم باشد؛ چرا که «تفتیش عقاید» نمونه‌ی تاریخیِ دیگری‌ست از کسانی که می‌کوشند تا برای تحمیل عقاید خود بر دیگران به زور و وحشیگری متوسل شوند، و شاید نمونه‌ی آشکار دیگری باشد از سرشت انسان‌ها.
تفتیش عقاید

در تاریخ ۱۵ جولای ۱۸۳۴م دادگاه‌های تفتیش عقاید (انکیزیسیون) به‌طور رسمی پس از ۳۵۶ سال در اسپانیا بسته‌شدند؛ اما چرا این خبر در تاریخ مهم است؟ در واقع دستگاه «تفتیش عقاید» اولین‌بار در فرانسه پا گرفت، اما این اسپانیایی‌ها بودند که آن را تقویت کردند و توسعه دادند. قرن شانزدهم میلادی اوج فعالیت و حتی قدرت‌نماییِ این دستگاه بود و حوزه‌ی کار آن به مستعمرات اسپانیا هم رسید. برای مثال در سال ۱۵۳۶م، نخستین دادگاه تفتیش عقاید در مکزیک شروع به کار کرد تا «گوسفندان آواره را به آغل کلیسا» بازگرداند!

دستگاه تفتیش عقاید، انکیزیسیون
در این نقاشی، کشیش‌ها مراسم شکنجه‌ی مردی که متهم به همجنس‌گرایی شده‌است را قبل از اعدام وی نظارت و صحنه‌گردانی می‌کنند.

دستگاه «تفتیش عقاید» کوشید طیِ چندین قرن اذهان میلیون‌ها نفر از مردم را با استفاده از آنچه ما امروزه نهایت اشکال سنگدلی می‌دانیم، کنترل کند. شاید صدها هزار نفر از مردم به چنگ «اداره‌ی مقدس» افتادند. تاریخ «تفتیش عقاید» را می‌توان یک منبع امید دانست؛ چرا که به قول تاریخ‌دان «برنارد همیلتون»، نشان می‌دهد که ایمان و عقیده‌ی اجباری، ناممکن است. دستگاه «تفتیش عقاید» توانست که در محدوده‌ای، همانندی و تعبد ظاهری را تحمیل کند، اما هرگز موفق نشد تا یک جهان مسیحیِ یکپارچه با یک عقیده‌ی واحد (که هدفش بود) به وجود آورد. تاریخ آن شکست، بخش باارزشی از تجربه‌ی اروپای غربی را تشکیل می‌دهد.

دستگاه تفتیش عقاید، انکیزیسیون
اثری از کریستیانو بانتی به‌نام «گالیله در محکمه‌ی بازجوییِ دینی»، متعلق به سال ۱۸۵۷م

از سوی دیگر، شاید درس‌های کم‌ترِ خوش‌بینانه‌ای از مطالعه‌ی تاریخ «تفتیش عقاید» حاصل آید. انسان‌ها، به فرض داشتن تواناییِ اعمال قدرت بر دیگران، در اعمال خود کم‌تر خویشتن‌داری نشان داده‌اند. دستگاه «تفتیش عقاید» مایل بود انسان‌هایی را که اندیشه و اعتقادشان آن‌گونه نبود که صاحبان قدرت می‌خواستند، به چوبه‌ی دار و مرگ ببندد و بسوزاند. در این زمینه، کلام موجز فیلسوف بزرگ کاتولیک انگلیسی «لرد آکتون» می‌تواند روشنی‌بخش باشد: «قدرت به فساد تمایل دارد و قدرت مطلق، مطلقاً فاسد می‌کند.» با در نظر گرفتن این عقیده، شاید بتوان گفت که تاریخ «تفتیش عقاید» به هیچ‌وجه نوعی کج‌روی یا ناهنجاری نیست، بلکه شاید فقط نمونه‌ی دیگری باشد از کسانی که می‌کوشند تا برای تحمیل عقاید خود بر دیگران به زور و وحشی‌گری متوسل شوند، و شاید نمونه‌ی آشکار دیگری باشد از سرشت انسان‌ها.

دستگاه تفتیش عقاید، انکیزیسیون
قدیس دومینیک در حال نظارت بر سوزاندن کتاب‌های بدعت‌گذارانه

تاریخ‌نگار رومی «تاسیتوس» گزارشی شگرف از نحوه‌ی رفتار امپراتور «نرون» با مسیحیان پس از آتش‌سوزیِ بزرگ رم در سال ۶۴م برجا گذاشته‌است: «آن‌ها را، در حالی که در پوست حیوانات وحشی کرده‌بودند، سگ‌ها تکه‌پاره می‌کردند، یا به صلیب می‌کشیدند، یا داخل مشعل‌ها می‌کردند تا پس از تاریکی به‌جای چراغ روشن کنند. «نرون» باغ‌هایش را برای نمایش باشکوه آماده کرد، و نمایش‌ها را در سیرک به اجرا درآورد، که در آن با جمعیت درآمیخت یا در هیئت یک ارابه‌ران در ارابه ایستاد.» نوادگان همان مسیحیانی که در مشعل‌های انسانی به آتش کشیده‌شدند، هزارسال بعد با کسانی که کلیسا را به زیر سؤال بردند، به همان طریق رفتار کردند. نمایشی که «نرون» برپا کرد، با کار مُفتشانی که در تابستان سال ۱۶۸۰م برای مردم مادرید نمای باشکوه اجرای احکام را به صحنه آورند، هیچ تفاوتی ندارد.

دستگاه تفتیش عقاید، انکیزیسیون
گالیله در دادگاه تفتیش عقاید

تاریخ‌دان «ویلیم هریس رول» در سال ۱۸۵۲م نامه‌ای دریافت کرد از دوستی در ارتش ایتالیا که به هنگام گشودن درهای یک زندان انکیزیسیون به‌روی مردم در آن‌جا حاضر بود. «رول» در کتاب خود به‌نام «تاریخ تفتیش عقاید» بخشی از آن نامه را چنین نقل می‌کند:

«محکوم را در حوضچه‌ای از آب آهک فرو می‌کردند (ماده‌ای به شدت خورنده که گوشت قربانیان را در خود حل می‌کرد!) و به تدریج تا گردن آن‌ها را احاطه می‌کرد یا زنده‌زنده به دُورشان دیوار می‌کشید. این شکنجه و عذاب، بسیار شدید اما آهسته بود. همین‌طوری که آهک بالا و بالاتر می‌آمد، تنفس قربانیان رفته‌رفته دردناک می‌شد و به‌خاطر عذابِ ناشی از تنگیِ نفس، به وحشتناک‌ترین و دردناک‌ترین شکلی جان می‌باختند. گاهی پس از مرگ، سرشان را از بدن جدا می‌کردند و به داخل گودی‌هایی که در آهک ایجاد شده‌بود می‌انداختند.»

اما در نهایت، دستگاه «تفتیش عقاید» شکست خورد. شبکه‌ی گسترده‌ی ادارات، زندان‌ها، خبرچین‌ها و مأموران آن دیگر وجود ندارد. در ادامه تصاویری مختلف مربوط به انکیزیسیون در قرون وسطی را مشاهده می‌کنید.

دستگاه تفتیش عقاید، انکیزیسیون
دادگاه انکیزیسیون در کاخ بیرگو، مالت
دستگاه تفتیش عقاید، انکیزیسیون
نشان انکیزیسیون اسپانیا، ۱۵۷۱م
دستگاه تفتیش عقاید، انکیزیسیون
اثری در سال ۱۶۸۵م که مرگ این دستگاه مخوف در پرتغال را نشان می‌دهد.
دستگاه تفتیش عقاید، انکیزیسیون
دادگاه انکیزیسیون اسپانیایی، نام اثری‌ست از فرانسیسکو گویا که بین سال‌های ۱۸۰۸ تا ۱۸۱۲م خلق شد. در این اثر، متهمین نوعی کلاه سفید نوک‌تیز به‌سر دارند. این اثر به دادگاه مقدس انکیزیسیون در اسپانیا می‌پردازد که طیِ آن بین سال‌های ۱۴۷۸ تا ۱۸۳۴م، کلیسای کاتولیک اسپانیا با راه‌انداختن محکمه‌های بازجوییِ دینی، به سرکوب شدید و آزار یهودیان و مسلمانان و سایر مذاهب مسیحیت می‌پرداخت.
دستگاه تفتیش عقاید، انکیزیسیون
اگرچه مشمول انکیزیسیون نبودند، اما یهودیانی که از تغییر دین یا تَرک اسپانیا خودداری می‌کردند، بدعت‌گذار نامیده می‌شدند و می‌توانستند آن‌ها را بر روی چوب بسوزانند.
دستگاه تفتیش عقاید، انکیزیسیون
سوزاندن یک آناباپتیست هلندی در قرن ۱۶م
دستگاه تفتیش عقاید، انکیزیسیون
دیه‌گو متئو لوپز زاپاتا در سلول خود، قبل از محاکمه توسط دادگاه انکیزیسیون کوئنکا
دستگاه تفتیش عقاید، انکیزیسیون
اتاق شکنجه‌ی انکیزیسیون، خاطرات تاریخیِ ۱۷۱۶م
دستگاه تفتیش عقاید، انکیزیسیون
داخل زندان انکیزیسیون اسپانیا، با کشیشی که بر کاتب خود نظارت می‌کند، در حالی که مردان و زنان از قرقره آویزان شده‌اند، روی قفسه شکنجه می‌شوند، یا با مشعل سوزانده می‌شوند.
دستگاه تفتیش عقاید، انکیزیسیون
اعدام ماریانا د کاراباجال (یهودیِ مسلمان‌شده)، مکزیکوسیتی، ۱۶۰۱م
دستگاه تفتیش عقاید، انکیزیسیون
دستگاه انکیزیسیون پرو، مستقر در لیما که در سال ۱۸۲۰م پایان یافت.
دستگاه تفتیش عقاید، انکیزیسیون
تصویری معاصر از اتودافه وایادولید، که در آن ۱۴ پروتستان به‌خاطر ایمان‌شان در آتش سوزانده شدند، ۲۱ مِی ۱۵۵۹م
دستگاه تفتیش عقاید، انکیزیسیون
اثری در حدود ۱۵۰۰م که در آن، دو نفر که توسط انکیزیسیون اسپانیا محکوم شده‌بودند دیده می‌شوند که به‌عنوان بدعت‌گذار به آتش کشیده و سوزانده می‌شوند.

نگارش و گردآوری؛ قجرتایم

امتیاز دهید!
Share on telegram
Share on email
Share on twitter
Share on whatsapp
Share on google

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.